Jąkanie - przyczyny, terapia, ćwiczenia. Sprawdź, czy jąkanie u dzieci można całkowicie wyleczyć

Monika Żurawska
Co powoduje jąkanie i w jaki sposób można je wyleczyć? Odpowiednia terapia pozwala pozbyć się problemu w niedługim czasie.
Co powoduje jąkanie i w jaki sposób można je wyleczyć? Odpowiednia terapia pozwala pozbyć się problemu w niedługim czasie. KatarzynaBialasiewicz/gettyimages.com
Udostępnij:
Jąkanie to uciążliwy problem, który może odcisnąć piętno na relacjach międzyludzkich. Przyczyn wystąpienia jąkania może być wiele, jednak osoby z tym problemem nie powinny ustawać w walce. Zwłaszcza z jąkaniem u dzieci trzeba systematycznie pracować, aby jak najszybciej zniwelować jego przykre skutki. Sprawdź, jak wygląda terapia dzieci jąkających się i jakie ćwiczenia powinny one wykonywać.

Spis treści

Jąkanie najczęściej utożsamiane jest z niepłynnością mówienia. Niestety problemem jest to, że niepłynność mówienia może występować w różnych zaburzeniach mowy, np. afazji, dyzartrii, itp. i objawiać się na wiele sposobów: powtarzanie, przeciąganie, blokowanie, wtrącanie, zbędne pauzowanie, poprawianie wypowiedzianych słów.

Jąkanie - istota problemu

Nie można jednoznacznie mówić o jąkaniu jak o niepłynności mówienia, ponieważ jest to jej patologiczna odmiana. Określana jest wzorem:
J = NN + NE
gdzie:

  • J - jąkanie
  • NN - niepłynność napięta
  • NE - niepłynność emocjonalna

Niepłynność napięta zachodzi w wyniku zbyt mocnego napinania się mięśni oddechowych, artykulacyjnych lub fonacyjnych. Może przybierać różne formy, np.:

  • klonus, tj. jąkanie kloniczne,
  • tonus, tj. jąkanie toniczne,
  • lub formę mieszaną (kloniczno-toniczną).

Niektórzy specjaliści zaliczają jąkanie do pewnego rodzaju nerwicy ruchowej lub wegetatywnej.

Warto wiedzieć:

Jąkanie - cechy charakterystyczne

Do cech charakterystycznych jąkania należą:

  • zmienność,
  • sytuacyjność,
  • sporadyczność,
  • mimowolność.

Inne zaobserwowane objawy u osób z problemem jąkania się na podstawie badania przeprowadzonego przez profesora Tarkowskiego to:

  • nadmierne napięcie mięśni szyi (24%), oddechowych (23%), fonacyjnych (30%), artykulacyjnych (21%) i całego ciała (22%),
  • marszczenie czoła lub brwi (32%),
  • przymykanie oczu (34%),
  • czerwienienie się (47%),
  • przyspieszone bicie serca (40%),
  • wzmożone pocenie się (33%),
  • bóle brzucha (29%),
  • bóle serca (40%)
  • wzdęcia (12%),
  • zatkany nos (20%),
  • migreny (11%),
  • unikanie kontaktu wzrokowego (47%),
  • logofobia (41%),
  • zakłopotanie (41%),
  • złość (24%),
  • unikanie sytuacji komunikacyjnych (45%),
  • mała aktywność w konwersacji (43%).

Jąkanie u dzieci

Najczęściej jąkanie pojawia się (w 90% przypadków) w wieku przedszkolnym i w tym też czasie albo dynamicznie się rozwija, albo całkowicie ustępuje. Dużo częściej uwidacznia się u chłopców. Z naukowych źródeł wynika, że statystyki te to od 3:1 nawet do 8:1 w porównaniu z jąkaniem się występującym u małych dziewczynek. Kluczową kwestią jest reakcja rodziców na pojawienie się problemu. Utarte sądy, że dziecko “wyrośnie z jąkania” czasami są fikcją. Powtarzanie ich może mieć wyłącznie degradacyjny wpływ na kontakty międzyludzkie osoby jąkającej się, która nigdy nie walczyła z tym problemem.

Kształtowanie się mowy dziecka trwa do około 7 roku życia. Na przykładzie dzieci do 4 lat, u których podejrzewa się jąkanie można zweryfikować wątpliwości na podstawie klasycznego słowa “mama” i uznać występowanie problemu u swojego dziecka, jeśli:

  • powtarza głoskę (m-m-mama),
  • powtarza sylabę (ma-ma-ma),
  • przeciąga głoski (mmmmmmama),
  • blokuje wypowiedź (...mama),
  • rozrywa słowo (ma..ma).

Dodatkowo dzieci, które mają problem z jąkaniem się w okresie wczesnoszkolnym najczęściej zniekształcają artykulację. Problemy ze zrozumieniem ich mają osoby, które na co dzień z nimi nie przebywają. Dzieci te starają się tworzyć jak najkrótsze komunikaty i zazwyczaj porozumiewają się hasłami. Dla przykładu powiedzą jedynie słowo kluczowe “spacer”, zamiast zwrócić się do rodzica “Tato chciałabym pójść dziś na spacer z tobą”.

Istnieje dużo przypadków (ok. 74%), w których dzieci jąkające się w wieku przedszkolnym same poradziły sobie z tym problemem i płynność mowy u nich powróciła. Jednak taki proces trwa zazwyczaj ok. 4 lata i nie ma gwarancji, że konkretne dziecko poradzi sobie samo. Natomiast praca z jąkającym się dzieckiem i rozpoczęcie leczenia zazwyczaj daje widoczne efekty już po kilku miesiącach. Wiele z dzieci, które zostało prowadzone przez specjalistę w odpowiedni sposób po ok. 2 latach całkowicie pozbyło się problemu.

O jąkaniu u dzieci, Dawid Tomaszewski, trener w Centrum Terapii Jąkania w Mikołowie:

Jąkanie - przyczyny

Jąkanie może mieć wiele przyczyn, niekoniecznie tylko jeden czynnik musi wpływać na ten proces. Mogą to być np.:

  • czynniki paralingwistyczne, np. niepłynność mówienia,
  • czynniki biologiczne, np. wzmożone napięcie mięśniowe,
  • czynniki psychologiczne, np. logofobia,
  • czynniki społeczne, np. stres komunikacyjny,
  • lub powstające korelacje między powyższymi czynnikami.
Jąkanie - przyczyny, terapia, ćwiczenia. Sprawdź, czy jąkanie u dzieci można całkowicie wyleczyć

Dodatkowo, prof. dr hab. Zbigniew Tarkowski wśród kryteriów, tzn. trójczynnikowej teorii jąkania wymienia kryteria predyspozycyjne, wyzwalające oraz utrwalające jąkanie. Są to:

  • czynniki natury biologicznej/ dziedzicznej,
  • cechy osobowości,
  • emocje skutkujące rozstrajaniem się,
  • stres biologiczny i psychologiczny,
  • uszkodzenie funkcji lub tkanki określonych narządów,
  • złe warunki środowiskowe,
  • niewłaściwy styl życia.

Dawid Tomaszewski o przyczynach jąkania:

Jąkanie - terapia

Terapia, a później ćwiczenia na jąkanie lub inne formy leczenia ściśle uzależnione są od wykrytych przyczyn jąkania i samego pojmowania tego zjawiska. Gdy specjalista ma już pewność, że dziecko nie tylko ma zaburzenie mowy, ale występuje u niego klasyczne jąkanie najczęściej przeprowadza test, który ma na celu ocenę skali problemu. Do tego może okazać się pomocna “Skala Intensywności Jąkania dla Dzieci” opracowana przez Riley. Składa się z 3 podskal:

  • częstotliwości występowania
  • niepłynności mówienia,
  • czasu trwania niepłynności,
  • współruchów.

Na podstawie wyniku uzyskanego z powyższych skal można ocenić, czy dziecko ma:

  • jąkanie bardzo łagodne,
  • łagodne,
  • umiarkowane,
  • ciężkie,
  • lub bardzo ciężkie.

Metody stosowane w terapii jąkania można podzielić na bezpośrednie i pośrednie. Do pierwszej grupy należy trening płynnego mówienia: ćwiczenia oddechowe, emisyjne, artykulacyjne i słuchowe. Do grupy drugiej zalicza się farmakoterapia, ziołolecznictwo, psychoterapia, programy stymulacyjno-terapeutyczne.

Jąkanie - ćwiczenia

Postawienie diagnozy o jąkaniu się “na wyrost” w żaden sposób nie zaszkodzi dziecku, jeśli tylko rodzice zachowają zdrowe podejście do sytuacji. Przede wszystkim nigdy nie można unosić głosu na dziecko i zwracać mu w nieprzyjemny sposób uwagę w kwestiach dotyczących problemu z jego mową. Takie zachowania jedynie potęgują objawy jąkania. Natomiast wprowadzenie, np. ćwiczeń logopedycznych w formie zabaw i gier jedynie może uatrakcyjnić spędzanie czasu wolnego. Nie powinno się raczej kojarzyć dziecku z jakąkolwiek formą leczenia defektu.

Logopedzi są ekspertami w terapii jąkania wczesnodziecięcego, ale rodzice są ekspertami w zakresie swoich dzieci.

Jeśli twoje dziecko ma problem z jąkaniem się postaraj się z nim powtarzać wyrazy lub zdania ćwicząc kolejno nacisk na:

  • pauzy,
  • tempo, np. poproś o powtórzenie zdania w czasie wykonania dwóch obrotów wokół własnej osi, tak aby dziecko wiedziało jaki ma czas na daną wypowiedź,
  • łagodny start, rozpocznij zabawę z dzieckiem, po czym łagodnie proś o opis czynności, które wykonuje w jej trakcie,
  • pionizację języka i składanie zdań złożonych, jadąc w komunikacji miejskiej poproś o układanie w głowie wypowiedzi, które dziecko powinno wypowiedzieć w momencie,w którym autobus się zatrzymuje,
  • odpowiednie zwarcie warg podczas mowy, redukcje wysuwania żuchwy,
  • ćwicz z dzieckiem rytmizację mówienia, np. pomagając sobie zakupionym metronomem z sygnalizacją świetlną i akustyczną,
  • wspomagaj wypowiedzi dziecka ruchem rąk, poproś pociechę, aby rytmicznie wraz z tobą uderzała palcami w kolano podczas wypowiadania każdego kolejnego słowa, niech zachowuje maksymalnie równy rytm wypowiedzi,
  • wydłużając wypowiedź dziecka, poproś je, aby powtarzało po tobie zdania z wydłużonymi samogłoskami (w formie udawania śpiewu operowego),
  • możliwie jak najczęściej mobilizuj dziecko do wypowiadania się, proś o opis jego uczuć, tego co widzi, tego co robi, itd.,
  • wykorzystuj metodę echa, (jeśli znajdziesz do tego odpowiednie miejsce, gdy dziecko znajduje się w pomieszczeniu, gdzie bardzo wyraźnie słychać echo), wtedy ono automatycznie mówi wolniej i płynniej, ponieważ stara się usłyszeć wypowiedziane przez siebie słowa, a te docierają do niego z opóźnieniem o ok. 0,2 sekundy niż normalnie,
  • wymyśl zdanie dotyczące zainteresowań dziecka po czym poinformuj je o zabawie, w której będziecie przez pewien czas powtarzać to samo zdanie w przeróżnym tempie,
  • wprowadź metodę cienia, poproś dziecko o wypowiadanie wcześniej ustalonych zdań, przeszkadzając mu przy tym głośno włączonym telewizorem, lub nakłoń do powtarzania wypowiedzi, np. razem z ulubionymi bohaterami bajek, aby dziecko mówiło w tzw. chórze,
  • zastosuj ćwiczenia Gutzmana, dziecko najpierw musi wydłużać oddech, trzymając rękę na piersi, następnie rytmicznie chucha, zaczyna szeptać i na końcu przechodzi do normalnej mowy; może na jej początku wymawiać same głoski, później sylaby, a na końcu całe wyrazy,
  • wprowadź ćwiczenia relaksacyjne, tłumacząc dziecku na każdym kroku, że jeśli się zdenerwuje i klarownie przedstawi przyczynę tego stanu zostanie ona usunięta, (aby zbyt szybko nie dochodziło u niego do napinania się mięśni w sytuacjach stresujących),
  • zapisz dziecko, np. na regularne zajęcia z pływania, które mogą wspomóc walkę z jąkaniem poprzez efekt relaksacji i odstresowania.

Jak Anna Hetman pokonała jąkanie?

Źródła:

  1. Z. Tarkowski, E. Humeniuk, ,,Jąkanie jako zaburzenie psychosomatyczne”
  2. Z. Tarkowski, E. Humeniuk, J. Dunaj, ,,Jąkanie w wieku przedszkolnym: przegląd badań”, ,,Diagnoza i terapia jąkania się w wieku przedszkolnym”
  3. A. Boroń ,,Jąkanie u dziecka z wadą wymowy - studium przypadku”
  4. A. Błachnio, A. Przepiórka, ,,Podejście psychologiczne w terapii jąkania”

Wideo

Materiał oryginalny: Jąkanie - przyczyny, terapia, ćwiczenia. Sprawdź, czy jąkanie u dzieci można całkowicie wyleczyć - Strona Zdrowia

Komentarze 2

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

G
Gość
4 listopada 2019, 15:28, Matt Tomzak:

Ja poradziłem sobie z moim jąkaniem i mówię w 100% płynnie poprzez App 2beFluent. Matt Tomzak

Miałam problem z moja 3 letnia coreczka, tak sie jakala, ze nie mogla wypowiedziec slowa. Poszukalam logopedy ktora zajmuje się terapia jakania, Pani dr nam pomogla, juz po 3 spotkaniach nasze maleństwo mowilo plynniej, zaczela budowac zdania. Dojezdzalismy do Pani Małgorzaty 80 km ale warto bylo. Serdecznie polecamy. Dr Małgorzata Kowalczyk, Kielce tel 509856315

M
Matt Tomzak

Ja poradziłem sobie z moim jąkaniem i mówię w 100% płynnie poprzez App 2beFluent. Matt Tomzak

Dodaj ogłoszenie