Wasze Kresy: Ja ciągle nie mogę dojść do siebie, dla mnie to jest otwieranie historii

Szymon Kozica68 324 88 63skozica@gazetalubuska.plZaktualizowano 
Jan Cytrynowicz (z lewej) często jeździł do Wilna sprzedawać słynne na całą okolice obwarzanki. Archiwum rodzinne
- Jak to mówią: góra z górą się nie zejdzie, ale człowiek z człowiekiem zawsze - powtarza Anna Czepukowicz ze Świebodzina, rocznik 1929. - Gdzie ja bym pomyślała, że kiedyś będę tu gościć Cytryńskich.

A było tak. Pani Anna napisała obszerny list do redakcji, w którym opowiedziała swoją kresową historię. "Zaścianek Gradowszczyzna, województwo Wilno, powiat wileńsko-trocki, gmina Worniany - to mój adres przedwojenny"... Unikalne wspomnienia opublikowaliśmy w cyklu "Wasze Kresy".
Sporo czasu minęło, zanim zadzwonił do mnie Leon Cytrynowicz z Dębna, rocznik 1949. Przeczytał ten artykuł. I poprosił, żeby skontaktować go z panią Anną. Bo jego rodzina z tych samych stron pochodzi. Nie mogłem odmówić. Ochoczo wcieliłem się w rolę osobliwego łącznika.
- Cytrynowicz? A nie Cytryński? - dopytywała pani Anna.
- Na pewno Cytrynowicz - przekonywałem. - Urodził się w Osinowce, matka nazywała się Grażul, pochodziła z miejscowości Bobrowniki koło Dwornian, osiedlili się w Zwiaryńcu, mieli piekarnię...
- Obwarzanki sprzedawali - wtrąciła pani Anna. I zaprosiła pana Leona do siebie.

Sad, kuźnia, piekarnia...

Alfons Cytrynowicz, stryj pana Leona, zajmował się podkuwaniem koni w rodzinnej kuźni. Archiwum rodzinne

Jan Cytrynowicz (z lewej) często jeździł do Wilna sprzedawać słynne na całą okolice obwarzanki.
(fot. Archiwum rodzinne)

Cytryńscy, czyli Cytrynowiczowie... Ród wywodzi się ze szlachty, mieli dworek w okolicach Sieradza. Alfons, dziadek pana Leona, prawdopodobnie był powstańcem styczniowym. Po nieudanym zrywie niepodległościowym zostali deportowani w głąb Rosji. Wracając z zesłania, zatrzymali się w Wilnie. Tam na świat przyszedł Jan (rocznik 1908), pierwszy syn Alfonsa i Natalii, ojciec pana Leona. Małżeństwo Cytrynowiczów, któremu wkrótce przydzielono parcelę w Zwiaryńcu, doczekało się jeszcze dwojga dzieci: Alfonsa juniora (1912) i Czesława (1918).
Przed wojną rodzinie powodziło się lepiej niż dobrze. Gospodarowali na 30 hektarach, mieli kawałek własnego lasu, piękny sad. Kuźnię, w której wykuwali lemiesze, podkuwali konie. Piekarnię, której specjalnością były znane aż po Wilno obwarzanki. Zatrudniali kilkuosobową służbę...

To jest otwieranie historii

Alfons Cytrynowicz, stryj pana Leona, zajmował się podkuwaniem koni w rodzinnej kuźni.
(fot. Archiwum rodzinne)

Sobota, 7 lutego, godzina 10.00. Towarzyszę panu Leonowi podczas wizyty u pani Anny.
- Nie wiem, czy pani wita Cytrynowicza, czy Cytryńskiego - uśmiecha się pan Leon i wyjmuje mapę, którą dostał od zaprzyjaźnionego maratończyka z Białorusi. - Tutaj są Worniany nasze, tutaj jest Katłołka, tutaj Osinowka.
Pani Anna też delikatnie wodzi palcem po mapie. Dotyka wciąż żywych wspomnień z dzieciństwa i wczesnej młodości. I proponuje panu Leonowi, by na jakiś czas zamienił się w słuch.
- Ja zawsze zastanawiałam się, skąd ci Cytryńscy się wzięli - zaczyna snuć opowieść. - Mój dziadek w Dubniczkach dzierżawił majątek. I skądś tam przyjechali Cytryńscy. I mój dziadek dom im wynajął w zaścianku Gradowszczyzna. Cytryński się wybudował, postawił ładny dom, piekarnię, sad zasadził... Jak ja się urodziłam, to już wiedziałam, że mieszkał tam Cytryński, że ma trzech synów.

Padają kolejne nazwiska, kto gdzie mieszkał, po której stronie, z kim sąsiadował.
- Pana ojciec jakieś zatargi miał z Antonim Gilewiczem. Ten Gil przyniósł taki duży kamień i położył koło naszej chaty - relacjonuje pani Anna. - Ja byłam pewna, że chce mojego brata zabić. I patrzę, idzie Janek Cytryński. A ja ten kamień schowałam. Ten Gil rzucił się na pana ojca i szuka tego kamienia. Ale nie znalazł. To chwycił za polano. Ale nie mógł podnieść. Myśmy zaczęli uciekać, Cytryński z nami. Gil rzucił to polano, poturlało się, ale nie trafił Cytryńskiego, tylko moją siostrę w nogę. Na szczęście, nic się nie stało. Gil uciekł. Potem przyszła jego mama z dzbankiem miodu, żeby nie zgłaszać na policję, bo on już miał zawiasy.

- I wiesz pan, co się z tym Gilem stało? - kontynuuje pani Anna. - Oni pojechali kraść drewno i naszedł ich gajowy. Rzucili się na niego, a gajowy chwycił strzelbę i go postrzelił. I ten Antoni umarł. Jak w trumnie leżał, to jego mama poprosiła moją mamę, żeby przyszła i mu przebaczyła.
Pan Leon o Gilach słyszał, ale o tym zajściu nie miał pojęcia. I nie tylko o tym...
- Mojego taty kuzyn mieszkał w Babiczach. Była tam Fela, 17-letnia dziewczyna, bardzo ładna, wasza przyrodnia babcia... - pani Anna badawczo spogląda na pana Leona. - Poszła służyć do Cytryńskich. I Alfons senior zakochał się w tej Feli, choć ona była w wieku pana ojca. I namawiał ją, że on zostawi wszystko i wyjadą do Wilna. Ale ona przyszła do pani Cytryńskiej i powiedziała, że odchodzi.

Opowiedziała wszystko. Pani Cytryńska ją rozliczyła i pożegnały się. Po jakimś czasie Cytryńska zmarła. I ta Fela dowiedziała się, że Cytryński owdowiał. Przyjechała do nas i pyta, czy to prawda. "Daj znać - mówi do mojego ojca - że ja tu czekam na niego". Wzięli ślub. Pana ojciec był bardzo niezadowolony, że Alfons senior tak szybko po śmierci żony się ożenił.
- Ja jeszcze ciągle nie mogę dojść do siebie, bo dla mnie to jest otwieranie historii - nie ukrywa pan Leon.
- Jak to mówią: góra z górą się nie zejdzie, ale człowiek z człowiekiem zawsze - stwierdza pani Anna. - Proszę ciasto jeść.
- Ech... To, co pani tu opowiada, to smaczniejsze niż najlepsze ciasto - przyznaje pan Leon.
- A jakim cudem pana ojciec się uchował, że na wojnę nie poszedł? - docieka pani Anna.
- Ukrywał się. W oborze pod krowami mieli wykopane ziemianki i tam się chowali - zdradza pan Leon.
- Wiesz pan, u nas nikt nie nazywał Cytrynowicz, wszyscy mówili Cytryńskie... To chyba Ruskie przekręcili tę końcówkę - podejrzewa pani Anna.
- Nie! Ojciec w książeczce wojskowej miał Cytrynowicz - zauważa pan Leon.

Jak mogli na to patrzeć?

Jan Cytrynowicz poślubił Konstancję Grażul, która pochodziła z miejscowości Bobrowniki koło Dwornian. Leon był ich jedynym dzieckiem. Po wojnie, gdzieś w latach 1946-1947, zbyt bogatych gospodarzy władza rozkułaczała.
- Stodołę rozebrali i wywieźli do Zacharyszek. Oborę rozwalili. Piekarnia już nie funkcjonowała, bo nie można było tego uruchomić. Kuźnię rozszabrowali - wylicza pan Leon. - Gospodarstwo przeszło pod pieczę kołchozu. Jak ci rodzice mogli na to patrzeć? Skoro oni własnymi rękami sadzili te drzewa owocowe, a teraz nie mogli nawet zerwać swojego jabłka? - zastanawia się. - Władza zabierała wszystkie dokumenty, dowody kupna, akty własności, żeby nikt nie mógł udowodnić, że coś należy do niego.
Co przelało czarę goryczy i przypieczętowało decyzję o ewakuowaniu się w 1959 roku z Kresów na Ziemie Odzyskane? - To, że już nawet nie mogliśmy uprawiać ogrodu, który miał jakieś 30 arów. Tylko na podwórku mogliśmy ziemniaki sadzić - przekonuje pan Leon.

Polską narodowość - warunek konieczny do uzyskania zgody na wyjazd - Jan Cytrynowicz udowodnił dzięki książeczce wojskowej, którą ukrywał pod stropem. Rodzina spakowała się, pojechała pożegnać się z dziadkami Grażulami i ruszyła do Wilna, stamtąd do Grodna, dalej do Giżycka, aż dotarła do Czerwieńska.
Ojciec chciał objąć jakieś gospodarstwo, ale mama wybiła mu to z głowy. - Czy zapomniał, ile zdrowia poświęcili, ile potu wylali na tamtej ziemi? I wszystko na nic! Tak mu tłumaczyła - podkreśla pan Leon. Dlatego ruszyli na północ, do Drawna. Tam rozpoczęli nowe życie.

Nieruchomości z Twojego regionu

polecane: FLESZ: Niebawem zmiana czasu, jedna z ostatnich

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3