Oficer MO: - Chłopcy chcieli się rozgrzać. Wspomnienia z najbardziej dramatycznego dnia stanu wojennego w Gorzowie

Dariusz A. Rymar [email protected]
Grudzień 1981 na ulicach Gorzowa
Grudzień 1981 na ulicach Gorzowa fot. Archiwum
- W pewnym momencie usłyszałem krzyki: "Jezu Chryste! Matko Boska! Biją!". Nie wiedzieliśmy, że przed halą zrobiono szpaler, tak zwaną ścieżkę zdrowia - wspomina jeden z liderów strajku. Oficer MO: - To była inicjatywa oddolna, chłopcy chcieli się rozgrzać.

Najbardziej dramatyczny dzień stanu wojennego i najnowszej historii Gorzowa był 16 grudnia. Nad ranem, kiedy większość gorzowian była pogrążona we śnie, milicja, wojsko i siły bezpieki brutalnie stłumiły strajk w Zakładach Mechanicznych Ursus. Pacyfikacja rozpoczęła się o 4.00 i zakończyła przed 7.00. Siły porządkowe wkroczyły od strony ul. św. Jerzego, forsując bramę przy pomocy czołgu. Potem wyważono drzwi do wydziału mechanicznego.

Andrzej Lisiecki, jeden z uczestników strajku, zeznając kilka godzin później przed prokuratorem, tak opisał pacyfikację: - Około 4.00 ktoś dał znać, że do zakładu weszło wojsko i milicja. Wtedy powstał wielki popłoch i wszyscy udali się na halę obróbki mechanicznej. Zauważyłem, że tam w międzyczasie postawiono ołtarz w końcu hali. Ktoś krzyknął, że trzymamy się blisko ołtarza. Potem był taki okres oczekiwania, czy wejdą na halę, czy nie. Drzwi były zatarasowane. Ludzie krzyczeli, że w pobliżu hali stoi czołg. Mówili, że były widziane transportery opancerzone. Było słychać odgłosy, jakby ktoś próbował się dobijać do tych drzwi. Po pewnej chwili czołg chyba tyłem wywalił drzwi. Pojawiła się milicja. Na hali były włączone wentylatory, tak że ktoś z milicji mówił przez tubę, ale nic nie było można zrozumieć. Ludzie zaczęli śpiewać hymn w przekonaniu, że nikt ich nie będzie atakować. Potem dowodzący akcją sił porządkowych powiedział, że daje 5 minut na opuszczenie hali, bo jak nie, to będzie użyta siła. Ktoś z obecnych na hali i obserwujących na zewnątrz powiedział, że tam znajduje się szpaler milicyjny z pałkami i tarczami. Ludzie nawzajem zachęcali się, aby hali nie opuszczać, żeby trzymać się razem. Bali się szpaleru. Weszli milicjanci z tarczami i puścili gaz łzawiący. Gaz puszczono na środek hali, tak że ludzie rozbiegli się i zaczęli bokami hali biec w kierunku wyjścia. W uciekających też puszczono gaz.

Matko Boska! Biją!

Dalszy ciąg jeden z liderów strajku Solidarności, Tadeusz Kołodziejski, opowiedział w wywiadzie dziennikarzowi Radia Zachód Zbigniewowi Bodnarowi w 2001 r.: - W pewnym momencie usłyszałem krzyki: "Jezu Chryste! Matko Boska! Biją!". Reszta chcących wyjść cofnęła się z powrotem. Nie wiedzieliśmy, że przed halą zrobiono szpaler, tzw. ścieżkę zdrowia. O tym mogliśmy się przekonać później. Zgromadziliśmy się po przeciwnej stronie hali w okolicach ołtarza, ktoś zaintonował "Jeszcze Polska nie zginęła", żołnierze i zomowcy też na moment przystanęli, ale po skończeniu ponownie dowodzący wezwał do wyjścia. Nikt już nie wierzył w spokojne wyjście. (Później dowiedzieliśmy się, że ta pierwsza grupa opuszczająca halę została mocno pobita). Tymczasem zaczęto strzelać do nas z petard, granatów gazowych - próbowaliśmy to odrzucać w stronę strzelających. Zmieniono kąt strzelania, tym razem w sufit - to wszystko się rozrywało, na nas spadał już proszek - długo nie wytrzymaliśmy.

Zasłaniając oczy i nos jakimiś mokrymi szmatami, szalikami, ludzie zaczęli uciekać, nic nie było widać, tylko kłęby gazu. Instynktownie uciekaliśmy w kierunku wyjścia - tam czekała nas ścieżka zdrowia. W pierwszym szeregu zomowcy z pałkami, tarczami, w drugim żołnierze, psy. Pędzili nas tą ścieżką od hali mechanicznego do portierni. W pewnym momencie dostałem czymś w głowę, nie wiem, pałką czy kijem. Czułem, jak mnie kopią. Straciłem przytomność. Ocknąłem się przy portierni, cały zakrwawiony. Żona kolegi pochyliła się nade mną, zaczęła mnie wycierać, jakoś stanąłem na nogi - w kolejce - do wypuszczenia albo do samochodów, w których kilku ludzi już siedziało. Jeden z wydziałowych sekretarzy pokazywał palcem, kogo brać, a kogo puszczać. Trafiłem w ręce kapitana Jerzego P., od którego na początek dostałem w twarz. Następnie wziął mnie na bok i pokazując palcem, podniesionym głosem mówił: "to przez tego ch... musicie tutaj stać, gdyby nie on, spokojnie wszyscy poszlibyście do domu".

Podczas rewizji znalazł paszport, wyciągnął i pokazując ludziom, mówił: "widzicie, ten ch... chciał uciec za granicę, a wy spędzacie tę noc na mrozie. To przez niego". Następnie wykręcono mi ręce, skuto z tyłu i jak worek wrzucono na pakę do budy. Wszystkich nas zawieźli na "dołki" na ul. Kosynierów Gdyńskich. W celi było bardzo zimno, otwarte cały czas okno, a na dworze mróz - może ze 20 stopni. Nie miałem nic, nawet koca, podest zbity z płyt pilśniowych. Nie było to najprzyjemniejsze miejsce. Po kilku godzinach do celi wszedł oficer - przypuszczam, że był to lekarz wojskowy, może milicyjny - i pyta mnie, czy mam jakieś rany, obrażenia. Mówię, że tak. Kazał mi wyjść. Miałem rozciętą głowę, ranę długości kilkunastu centymetrów w skopanym kroczu, zamarzniętą krew na spodniach. W takim stanie zabrano mnie do polikliniki przy ul. Walczaka. Pamiętam, że na recepcie zapisano mi noszenie tzw. procy służącej podwieszaniu genitaliów, które miałem rozcięte. Później jako chyba jedyny oskarżony w procesie zeznawałem... siedząc.

Moment pacyfikacji dobrze zapamiętali też inni uczestnicy strajku, m.in. Norbert Lis: - Od razu za bramą stał szpaler funkcjonariuszy ZOMO z pałkami i tarczami. Ludzie wybiegali i się przewracali, bo było ślisko. Przed nami wybiegła kobieta. Upadła i została pobita przez dwóch zomowców. Słyszałem głos oficera LWP, który krzyczał do nich: "Przestańcie!". Ja dostałem mnóstwo ciosów pałką w plecy, jednak byłem grubo ubrany i nic mi to nie zrobiło. Jeden cios był tylko straszny, bo dostałem pałką w głowę. Długo mnie potem bolała.

Zofia Storoszczuk: - Ścieżka zdrowia była wyłożona oponami, specjalnie po to, żeby się ludzie przewracali, żeby można było ich pobić. Po pierwszym uderzeniu przewróciłam się, potykając o te opony. Wtedy zomowcy zaczęli mnie kopać, bić wielkimi pałkami. Podniosłam się. Rozpięłam moje futro i krzyknęłam: "Strzelajcie sk…ny! Myślcie, że strzelacie do swojej mamy". Widziałam, jak paru zomowców spuściło głowy, mieli łzy w oczach. Później straciłam przytomność, nie wiedziałam, co się dzieje. Obudziłam się w szpitalu miejskim. Miałam skopane nogi, nie mogłam chodzić, obite plecy. Dostałam zapalenia płuc".

Chłopcy chcieli się rozgrzać

Według danych Służby Bezpieczeństwa, w chwili pacyfikacji w strajku uczestniczyło ok. 400 osób. Zatrzymano 76, z czego 28 skierowano na kolegium. Ujęta została większość liderów strajkowych. Wszyscy wychodzący głównym wyjściem byli przepuszczani przez ścieżkę zdrowia. Jeden z oficerów MO w 1990 r. w czasie śledztwa w sprawie rozpędzenia strajku w Zakładach Mechanicznych zeznał, iż nie było rozkazu ustawiania szpaleru, a ten powstał na skutek inicjatywy oddolnej funkcjonariuszy, gdyż "chłopcy chcieli się rozgrzać". W czasie śledztwa z 1990 r. potwierdzono pobicie co najmniej 25 osób, z których kilka trafiło do szpitala.

Jednym z kierujących pacyfikacją był oficer MO Jerzy Kilczewski. W czasie procesu organizatorów kilka dni później opisał jej przebieg: - Czołg staranował bramę do hali, w której przebywali strajkujący. Po staranowaniu bramy został wycofany. Licząc się z tym, że w międzyczasie może zgasnąć światło w hali, w drzwiach ustawiono wojskowy skot, który posiadał odpowiednie oświetlenie na wypadek awarii. Ponieważ perswazje nie przyniosły pożądanego skutku, funkcjonariusze wyposażeni w wyrzutnie gazów łzawiących podeszli do połowy hali i odpalono je. Powstała panika, pisk, hałas. Ludzie rzucili się do ucieczki w kierunku bramy. Potykali się o kontenery, zostały wybite szyby. Część próbowała uciekać przez okno, a część starała się ukryć. Trzeba było szukać ludzi po zakamarkach hali. Wobec niektórych zostały użyte pałki.

***
Do dziś zagadką pozostaje, dlaczego władze zdecydowały się na pacyfikację akurat w Zakładach Mechanicznych, a nie w Stilonie - największym zakładzie w regionie. Prawdopodobnie stało się tak, iż była to operacja znacznie łatwiejsza do przeprowadzenia. Strajk był tu słabiej przygotowany, a strajkujący nie mieli tak mocnych argumentów, jak w Stilonie, gdzie grozili zatrzymaniem produkcji, co spowodowałoby ogromne straty, a nawet wysadzeniem pojemników z amoniakiem, co mogło spowodować skażenie części miasta. Chodziło chyba o to, aby zlikwidować - i to brutalnie - strajk w Zakładach Mechanicznych, a poprzez zastraszenie reszty zlikwidować strajki w innych zakładach. Kiedy o 7.00 miasto budziło się do życia, strajku w Zakładach Mechanicznych już nie było.
Wieść o pacyfikacji Zakładów Mechanicznych szybko rozniosła się po całym Gorzowie. Wpłynęła w decydujący sposób na zakończenie strajków w pozostałych zakładach. W godzinach popołudniowych strajkował już tylko Stilon. Informacje o brutalnym stłumieniu strajku w Ursusie rozchodziły się zniekształcane, aż stały się plotkami. Nawet w oddalonych o 55 km Pyrzycach szeptano, iż w Gorzowie podczas pacyfikacji Zakładów Mechanicznych milicja biła tak mocno, iż kobiety rodziły na ulicy, a dzieciom łamano ręce!
Kilka miesięcy później gen. Czesław Kiszczak informował, iż najważniejszymi ośrodkami protestów grudniowych były: Warszawa, Katowice, Gdańsk, Szczecin, Wrocław, Kraków, Lublin i Gorzów.

Autor jest dyrektorem Archiwum Państwowego w Gorzowie i autorem książki "Niezależny Samorządowy Związek Zawodowy Solidarność w Regionie Gorzów Wielkopolski w latach 1980-1982", z której pochodzi ten artykuł. Skróty, tytuł i śródtytuły pochodzą od redakcji.

Wideo

Komentarze 44

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

j
jakastakatam
Poczytajcie wpisy na forum przy temacie braku wody. To da wam odpowiedz skąd pomysł na Solidarność i na strajki. Byłam wtedy mała, ale pamiętam wieczory przy świecach, kiedy wzorem faraonów, ktorzy wykorzystywali zaćmienie Słońca, by straszyć lud, władze PRL odcinały dostawy prądu. Nie z powodu awarii, ot tak. Podobnie było z wodą.
Jeśli was do szewskiej pasji doprowadza brak wody w kranie przez dzień czy dwa, nie dziwcie się, że wtedy ludzie nie wytrzymali i wyszli na ulice.
Dziś możecie sobie pokląć na forum, całkiem bezkarnie, wyrzucić z siebie frustrację, nawet napisać skargę do Prezydenta. Wtedy demonstracje były rodzajem forum, gdzie ludzie wyrażali swoje zdanie. Atmosfera i nerwy były tam na podobnym poziomie, jak w waszych postach. Tylko tę gorączkę natychmiast gasiła władza "wiaderkami" milicji i ZOMO.
Myślę, że do podobnych zajść na ulicach mogłoby dojść i dziś, gdyby odcięto wam dostęp do internetu.
G
Gość
A mnie śmieszy, jak przy niektórych życiorysach są wzmianki króciótkie lub wcale z okresu 81-89

Ale jakie heroiczne?
j
jakastakatam
Masz na myśli pana Zysnarskiego?

A do całej reszty bluzgających na "bohaterów"...
Mój tata był jednym z najbardziej poszkodowanych. Nie, nie robił tego dla kasy, nikt mu za to nie płacił, nie zrobił kariery politycznej, nawet nigdy nie startował w wyborach.
Ciepłe mieszkanka i wygodny dotęp do necika?Fajnie wam? Właśnie dlatego byli bici. Żebyście mogli pojechać na zakupy do Anglii, wycieczkę do Paryża, kupić nowy, lepszy komputer i utyskiwać na forum na Tuska, Kaczyńskiego czy Palikota. Bez konsekwencji, strzału w ciemnym zaułku, bez wycieczki do Wronek czy Sieradza. Macie komórki? Jasne, że tak. Wtedy telefony były tylko dla vipów. Wyobrażacie sobie życie bez ploteczek z koleżanką wiszącą na telefonie? Bez pizzy na telefon? Bez pizzy i cheesburgera? One były zakazane, bo zachodnie.
Była praca. Tyle, że za wypłatę w zasadzie nic kupić nie można było. Mieszkanka też były tylko dla wybranych, na zapisy, jak auta (126p) i inne dobra.

Ja tęskniłam za tatą, dobrym kochającym ciepłym ojcem. Panicznie bałam się, że nigdy nie wróci...

Pozdrawiam serdecznie i nie stawiajcie znaku równości pomiędzy bohaterami tamtych strajków. Bo to nie oni są dziś u władzy. Oni zrobili swoje, chcieli prostej ludzkiej wolności. Także wolności słowa, której często nadużywacie obrażając kogo się da.
t
tombore Dct
A mnie śmieszy, jak przy niektórych życiorysach są wzmianki króciótkie lub wcale z okresu 81-89
I
I JA
Coś"towarzystwo"leniwe jest. każdy komentuje, ale dalej"LIPA". Zadałem pytanie, jak można wierzyć w artykuł pisany przez p. Rymara, jeśli jako historyk i autor"prawdziwej"historii o....ma w swoim otoczeniu naj-historyka. Zadałem zagadkę, w której, jeszcze raz stawiam pytanie: o kogo chodzi, o jakiego przewybitnego historyka.
Przez to jest źle. Toleruje się takich"wybitnych"w imię zasady, że poglądów nie zmienia tylko świ....ale gdyby takich ludzi"izolować" towarzysko, zamknęli by się.
Ale dziennikarze są"pierwsi". Zapraszają TRUPY POLITYCZNE, TOWARZYSKIE, aby się"wybić". W imię przyzwoitości, po co zapraszacie....tu wpisujcie.
Kaczyński prze...ł tyle wyborów, - usunąć, Giertych, Miller, Lepper,panie z PJN.
Paliwo drożeje, żyje się w tym"raju"źle. Włączam TV i9 jakieś mordy mi o smoleńskich....a ja ledwo"ciągnę"a pracuje ciężko. I z czego się mam cieszyć? Nawet rozkład jazdy jest do d...y i nikt za to nie odpowiada, ale redaktorstwo, kasę za bzdetne wywiady dostanie.
CHCĘ ŻYĆ NORMALNIE, JAK NIEMIEC Z BYŁEJ NRD-podobno jedność dzięki ...., chce normalności a nie pieniactwa i ...mam gdzieś wasze bzdury. Żeby nie GORBACZOW, JARUZEL i Węgry to było by "GÓWNO". Krew i rozpacz. Taki replay szykował niedawno Kaczyński, ale jak zawsze-i dobrze, że mu nie wyszło. AMEN
Psd: nikt nie wspomina ofiar stanu wojennego, zabitych, nawet ulic nie nazywa się-co jest?
D
Dan
Najwiecej mnie wkurza jak ci rewolucjonisci z solidarnosci co roku dodaja sobie zaslug i opisuja jakie to oni mieli przejscia z MO i jak oni duzo wycierpieli ( co roku to wiecej) a teraz pchaja sie do zlobu i wypinaja piers do medali taka hipokryzja to moze byc tylko w POLSCE. Zaraz Prezydent bedzie im wreczal nowe medale za odwage i wolnosc . A w wydawanych ksiazkach opisuja coraz to niestworzone rzeczy ktore oni niby przeszli w stanie wojennym.
Kazdy z nich walczy o odszkodowanie za to ze czytal znaleziona ulotke.

Nihil novi sub sole - Piłsudski w 1932 roku powiedział: "Gdybym w 1918 miał tylu w Legionach ilu dziś jest w Polsce legionistów - sam wygrałbym wojnę z Rosją i Niemcami.

Btw - a największy (jak się dziś okazuje) bohater - to niejaki radny Surowiec
G
Gość
Najwiecej mnie wkurza jak ci rewolucjonisci z solidarnosci co roku dodaja sobie zaslug i opisuja jakie to oni mieli przejscia z MO i jak oni duzo wycierpieli ( co roku to wiecej) a teraz pchaja sie do zlobu i wypinaja piers do medali taka hipokryzja to moze byc tylko w POLSCE. Zaraz Prezydent bedzie im wreczal nowe medale za odwage i wolnosc . A w wydawanych ksiazkach opisuja coraz to niestworzone rzeczy ktore oni niby przeszli w stanie wojennym.
Kazdy z nich walczy o odszkodowanie za to ze czytal znaleziona ulotke.

Tak, tak każde kłamstwo powtarzane tysiąc razy, ludzie uznają za prawdę/metoda Gebelsa/oni daleko nie odbiegli.
s
steffi
Najwiecej mnie wkurza jak ci rewolucjonisci z solidarnosci co roku dodaja sobie zaslug i opisuja jakie to oni mieli przejscia z MO i jak oni duzo wycierpieli ( co roku to wiecej) a teraz pchaja sie do zlobu i wypinaja piers do medali taka hipokryzja to moze byc tylko w POLSCE. Zaraz Prezydent bedzie im wreczal nowe medale za odwage i wolnosc . A w wydawanych ksiazkach opisuja coraz to niestworzone rzeczy ktore oni niby przeszli w stanie wojennym.
Kazdy z nich walczy o odszkodowanie za to ze czytal znaleziona ulotke.
G
Gość
..................Pan Bóg stwarzając człowieka nie przewidział jego "hipokryzji".

I nie przewidział że faceci się masturbują-inaczej skrócił by im ręce.
R
Rodeo
Kościół na samych stosach/inkwizycja/ spalił i zamęczył 50 milionów niewinnych istnień ludzkich, a gdzie wyprawy krzyżowe,rzeż indian w Amerykach, to wszystkie mędy zapominają, co za wybiórcza pamięć?
Gorzej jak mędy robią to celowo ukrywając o tych strasznych czasach prawdę...
C
Czarny kruk
Dzisiaj UB-ecy i ZOmowcy mają po 5000 złotych emerytury i nadal twierdzą, że nic złego nikomu nie robili.
Kiedyś mieli różne przywileje, mieszkania służbowe, wysokie pensje za "mordowanie narodu" a dzisiaj to tacy mili, starsi ludzie, którzy siedzą w pierwszych ławkach w kościele.Bóg stw Pan arzając człowieka nie przewidział jego "hipokryzji".
Nie kłam człowieku że Bóg stworzył człowieka, bo to czytają też ludzie młodzi ,a ty siejesz im obłudę ,coś ty kler?
m
mit o III RP
Tak, to wszystko prawda. Tak było. Są jeszcze tacy, co chcieliby rżnąć bohaterów na drodze do władzy i postrajkować sobie tylko nie ma gdzie . Nie ma Stilonu, nie ma Ursusa, nie ma Silwany, nie ma Makaronów, nie ma Przemysłówki, nie ma GKP, nie ma przedszkoli ,szpital tonie w długach, nie ma żłobków,..nie ma , nie ma....nie ma. A co jest? męczący brak pracy, jeśli jest to śmieszne, urągające ludzkiej godności zarobki, bezdomni , żebracy na każdym kroku, trochę Chińczykow, bardzo dużo nowych kościołów no i rekordoooowyyy "Chrystus Król". Pytam się wiec, gdzie są teraz Ci bojownicy o ludzką godność , gdzie jest ta bojowa "Solidarność" słynna "Solidarity"?
A ja ci odpowiem są u steru władzy,mają dobre emerytury,posiadają zakłady pracy w których pracują od rana do nocy za przysłowiowy grosz dawni towarzysze walk z komuną,a przykład Meprozet St. Kurowo ile zarabiano kiedyś, a ile obecnie, a pragnę przypomnieć , że obecni włodarze zakładu to ci co tak byli bardzo mocno zatroskani dolą robotnika za PRL.
S
SOLIDARNY
Ale ten naród niewdzięczny - to my w krwawym trudzie, z niezliczonymi ofiarami, o głodzie i chłodzie, z widmem Sybiru przed oczyma wywalczyliśmy wolność i paszporty w szufladzie - a im ciągle źle!
P
Patrick
Za komuny każdy kto chciał mieć pracę - ją miał. Pracował 5 dni w tygodniu po 8 godzin.
Za Tuska albo ma się powiązania rodzinne i pracuje w budżetówce w spreparowanych konkursach rekrutacyjnych albo się pracuje 6 dni w tygodniu po 12 godzin albo jest się bezrobotnym (w konsekwencji bezdomnym, głodnym, chodzącym trupem).
Tusk (czyli: "0") nie dorasta Jaruzelskiemu do pięt!
s
solidarność to co to jest
czlowieku nie wiesz co piszesz albo co myslisz , trzeba bylo byc tam albo byc czlonkiem rodziny tych
ofiar , nie widziales , nie byles tak blisko jak ja wiec milcz , jeszcze raz milcz
Zamilcz lepiej ty bo przez takich zakłamanych idiotów nie mam pracy i nie mogę normalnie żyć.Tych zakłamanych cynicznych idiotów Jaruzelski powinien wystrzelać do nogi...
Dodaj ogłoszenie