Szlakiem świętych i błogosławionych: Jan Nepomucen przywędrował z Czech

Dariusz Chajewski 0 68 324 88 36 [email protected]
Wszystkie Nepomuceny są do siebie bardzo podobne
Wszystkie Nepomuceny są do siebie bardzo podobne
Nowe Miasteczko, Kożuchów, Bytom Odrzański, Nowa Sól, Wschowa, Łysiny, Nowa Wieś, Dryżyna, Zmysłów, Głogów... Spotykamy go niemal w każdym mieście, zwłaszcza na południu województwa. Św. Nepomucen.

Legenda, a prawda

Legenda, a prawda

Bardziej prawdopodobna wersja przyczyn śmierci świętego według historyków. Mowa o niezgodnym z wolą króla zatwierdzeniem opata klasztoru w Kladrubach. Jan Nepomucen był wikariuszem generalnym Pragi, który został aresztowany wraz ze swoim arcybiskupem w 1393 r. przez czeskiego króla Wacława. Arcybiskup uciekł z niewoli, a Jan Nepomucen został poddany torturom (w tym obcięciu języka), a następnie związany i wrzucony z mostu w wody Wełtawy.

Kult, aczkolwiek chrześcijański, obrósł wieloma legendami i obrzędami ludowymi o nawet pogańskim rodowodzie. Do zwyczajowych obrzędów należą Wodne Procesje, czy Święto Pokazania Języka.

W czasach, gdy ludzie wsłuchiwali się i wczytywali w historie opowiadające o żywotach świętych był prawdziwą gwiazdą na skalę Pitta i Deppa, a jego życiorys działał na wyobraźnię...

- Nie przesadzajmy - mityguje nas proboszcz z Nowego Miasteczka Jan Sobolewski. - Święci byli przede wszystkim orędownikami... A św. Jan Nepomucen jest także patronem spowiedników.

Stanął zamiast bramy

Rzeźba św. Nepomucena w Nowym Miasteczku jest więcej niż klasyczna, wszystkie bowiem jego przedstawienia są bardzo podobne. Nic dziwnego większość tzw. nepomuków wzorowana jest na figurze wykonanej w brązie, która stanęła na praskim moście Karola w 1683 r. Przedstawia ona Nepomucena z gwiezdną aureolą, z palmą męczeńską i krucyfiksem w dłoni. Można jednak spotkać nepomuki ukazujące tego świetego z palcem na ustach lub z książką... Rzeźba stoi natomiast w dziwnym, jak dla tego świętego miejscu. Nie na moście, nie nad woda, ale przytulona do muru świątyni.

- Wszystko dlatego, że figura została... przeniesiona - tłumaczy regionalista z Nowego Miasteczka Jacek Zawiślak. - Powstała w roku 1860, gdy rozbierano miejskie umocnienia. I ustawiono ją w miejscu Bramy Żagańskiej w miejscu jak najbardziej pasującym - nad samym brzegiem rzeczki Biała Woda.
Za swoim Nepomucenem, a raczej za jednym z jego przedstawień, tęsknią mieszkańcy Otynia. Stał na moście, miał zdobić skwer...

Razy cztery w Kożuchowie

Wszystkie Nepomuceny są do siebie bardzo podobne

Jak wygląda święty

Legenda mówi o pojawieniu się na wodach Wełtawy kręgu pięciu gwiazd, które wskazały poszukującym ciało świętego. Gwiazdy te, wraz z krucyfiksem trzymanym w dłoniach, są najbardziej charakterystycznym elementem większości rzeźb i przedstawień. Innym elementem charakterystycznym nepomuków jest strój XVIII-wiecznego kanonika: biret, rokieta, komża, sutanna i buty ze ściętym noskiem. Inne atrybuty nawiązują do motywu dotrzymanej tajemnicy - zamknięta kłódka, zamknięta księga, palec na ustach, język. Oczywiście zdarzają się też figury pozbawione jednego lub kilku spośród tych atrybutów.

Po przejściach jest także figura św. Jana Nepomucena w Kożuchowie. W 1715 roku stanęła na dawnym arkadowym moście zielonogórskim. Za sprawą figury nazywany był nawet mostem nepomuceńskim. Po rozebraniu na przełomie XIX i XX wieku figurę przeniesiono i obecnie znajduje się w pobliżu baszty Krośnieńskiej, w północno-zachodniej części dawnych murów miejskich. Na cokole składającym się z dwóch części stoi święty w całej okazałości i w typowym dla niego stroju, z biretem na głowie i krucyfiksem opartym na lewym ramieniu. Na cokole znajduje się medalion z napisem: "A / M.D.G / B.V.M / S.I.N / N.I.F.F / F.A.S / 1715"

Zdzisław Szukiełowicz z Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Kożuchowskiej wymienia cztery podobizny św. Nepomucena, które naliczył w Kożuchowie. W kościele na ołtarzu, na filarze oraz w izbie muzealnej. Ten ostatni przywędrował z Solnik.
- Przyjeżdża do nas sporo grup tzw. łowców nepomuków, czyli wielbicieli tych figur - dodaje Szukielowicz. - Mają nawet swoją stronę internetową. Ten święty jest traktowany naprawdę wyjątkowo.

Nie wszyscy jednak kochają kożuchowskiego Nepomucena. Stracił aureolę, ktoś wyszczerbił cokół, a przecież niedawno odzyskał urok. Zdjęto z niego kolejne warstwy farby, uratowano głowę, dorobiono palec.

Z szerokimi kompetencjami

Kościół z sensacjami

Niedawno podczas prac ratunkowych w kościele w Nowym Miasteczku odkryto malowidła pochodzące prawdopodobnie z XV wieku. To byłaby prawdziwa sensacja. Po wielu godzinach dłubaniny Michała Jarosińskiego spod kilku warstw farby wyjrzała twarz Chrystusa i dwie tarcze herbowe.

- Ich kształt, charakterystyczne zakończenie, sugeruje, że pochodzą z wieku XV i moje przypuszczenia potwierdził heraldyk prof. Strzyżewski - dodaje Jarosiński. - Mimo że tak niewiele odsłoniliśmy widać, iż malowidło jest niesamowite, przede wszystkim za sprawą barw. Widać zarysy dwóch czteropolowych herbów. Jeden może być znakiem biskupów wrocławskich.

Jan Nepomucen jest świętym o szerokich kompetancjach. Czuwał zatem nad mostami, przeprawami, opiekował się życiem rodzinnym, orędownikiem spowiedzi, sławy i honoru. Dziś jest również patronem ratowników. Jakby tego było mało tego świętego proszono też o obronę przed obmową, zniesławieniem i pomówieniem. Dodatkowo dla rolników był świętym, który chroni uprawy przed kaprysami aury.
Przyszedł na świat w 1350 roku w Nepomuku.

Sławę zdobył jako spowiednikiem Zofii, żony króla czeskiego Wacława. Nad jego popularnością pracowali głównie jezuici - także po to, aby osłabić kult Jana Husa. Przy okazji drastycznego sporu między królem Czech Wacławem IV a arcybiskupem popadł w niełaskę władcy i w 1393 trafił do lochu. Stracił życie zrzucony z mostu Karola do rzeki Wełtawy. Został beatyfikowany w1721, a kanonizowany w 1729 roku. Wówczas uchodził za nieformalnego patrona kraju naszych południowych sąsiadów, a jego kult oddziaływał, zwłaszcza na Śląsk.

Jest także religijna wersja tej historii. Według niej Jan Nepomucen stracił wolność i życie po tym, jak odmówił ujawnienia tajemnicy spowiedzi królowej Zofii królowi Wacławowi. Władca król podejrzewał żonę o niewierność.

I stawiali mu pomniki...

Wieść o mękach, jakim był poddawany Jan Nepomucen rozchodziła się między ludźmi jak dobra powieść sensacyjna - połączenie kryminału z romansem. Często dorzucano coraz bardziej drastyczne szczegóły. Jeszcze zanim został błogosławionym postawiono mu pierwszy pomnik.

Dlaczego tak często pojawia się w naszej okolicy? Zdaniem jednych historyków obecność przedstawień tego świętego to dowód na obecność uchodźców z Czech. Według innych ten popularny święty, jako, że jest także patronem jezuitów, był symbolem walki z wpływami kościelnych reformatorów.

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie