Wyszukiwarka wyborcza

Wybory Parlamentarne

Sprawdź wyniki wyborów w Twoim okręgu

Gorzowskie kamienice: Secesyjna kamienica z chciwą i próżną małpą [cz. 2]

Artur Szymczak
Artur Szymczak
Kamienica przy ul. Śląskiej 2 jest jednym z nielicznych budynków na Zawarciu, które strukturą fasady, jak i jej dekoracja świadczą o przynależności do secesji. Artur Szymczak
Kamienica przy ul. Śląskiej 2 została wybudowana około 1908 roku. Niestety nie zachowała się dokumentacja, więc nieznany jest jej projektant i budowniczy. Na Zawarciu jest jednym z nielicznych budynków, które strukturą fasady, jak i jej dekoracja świadczą o przynależności do secesji.

Kamienica ta jest szczególna, bo nie stanowi elementu pierzejowej zabudowy. Ma też swój indywidualny charakter - brak jest balkonów, wykuszy, czy loogów (wnęka w zewnętrznej płaszczyźnie budynku, otwarta na zewnątrz, oddzielona drzwiami i oknami od pomieszczeń wewnętrznych). Elewacja frontowa nie posiada podziału na kondygnacje, a jedynie parter został wyraźnie odcięty za pomocą gzymsu.

Charakteryzuje ją wyraźnie zaakcentowana część centralna, która o jedną kondygnację przewyższa części boczne, a w partii dachu przybiera formę szczytu zwieńczonego łukiem eliptycznym. - Posiada niepowtarzalną formę o wklęsło-wypukłym wystroju. W kamienicy pojawiły się inspiracje ze świata flory oraz fauny, które upodobała sobie secesja. Zwieńczenie fasady zostało potraktowane najbardziej dekoracyjnie, ponieważ zgrupowano w tej części największą ilość ornamentów płaskorzeźbionych.

W podłuczu mieści się fryz ze splecionych wstęg i wici roślinnych. Podobny motyw, tworzy obramienie okna, a jego zwieńczenie jest w formie głowy młodej kobiety - informuje Agnieszka Dębska, Miejski Konserwator Zabytków w Gorzowie Wlkp. U szczytu budynku, w jego narożnikach znajdują się figury smoków, które były jednym z ulubionych motywów gorzowskiej secesji.

Tuż nad chodnikiem, w niewidocznym miejscu, znajduje się jedyne w swoim rodzaju przedstawienie siedzącej małpy (sylwetka zwierzęcia została ujęta w prawym profilu).

- Małpa siedzi pochylona i trzyma pojemnik z uchylonym wiekiem. W powszechnej symbolice przedstawienie małpy oznacza grzechy: chciwości, pożądliwości i próżności - informuje Agnieszka Dębska. Inne elementy ozdobne w dolnych kondygnacjach skupiono wokół okien i portalu. W części parterowej zastosowano różnorodne ornamenty: szerokie wstęgi zakończone spiralnie i ozdobione liśćmi koniczyny oraz stylizowane muszle. Nad drzwiami wejściowymi umieszczono półplastyczne postaci nagich dzieci, które podtrzymują tabliczkę z numerem 2. Przed wejściem jest wąski przedsionek z ceramiczną posadzką i sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Dwuskrzydłowe, drewniane drzwi są w górnej części przeszklone, w kształcie kartuszy i z płynnymi liniami szczeblin. Sień doświetla półkoliste, dzielone pionowo nadświetle.

- Niezwykle ważną rolę w kreacji fasad secesyjnych odgrywały okna przybierające bardzo zróżnicowane kształty i wielkości. Ich wysokość zmniejsza się wraz ze wznoszeniem się elewacji ku górze. Okna zamknięte są prosto lub zwieńczone łukiem pełnym i spłaszczonym. Otwory okienne w parterze i na pierwszym piętrze posiadają obramowania dekorowane płaskim, listwowym reliefem o stylizowanych formach wstęgowych - informuje konserwator zabytków.

Dekoracja parteru, we wnękach podokiennych posiada kształt stylizowanej muszli.

- Twórcy secesyjni potrafili wykorzystać każdy element struktury fasady, aby osiągnąć zamierzony efekt plastyczny i dekoracyjny. Niezwykle charakterystycznym elementem okien w kamienicach secesyjnych były szczebliny, które dzieliły górne części okien na małe pola o zróżnicowanych kształtach - informuje Dębska. Ten bardzo drobny element odgrywał określoną rolę, wpływając na ekspresyjny wyraz fasady. Niestety w kamienicy zachowały się tylko trzy okna z oryginalną secesyjną stolarką.

- Niepowtarzalne detale oryginalnego wystroju wnętrz kamienicy świadczą o konsekwentnym realizowaniu elementarnej zasady secesji. Jedność stylowa zewnętrzna i wewnętrzna, w którym poszczególne elementy winny harmonijnie współgrać ze sobą. Oczywiście zachowały się tylko nieliczne elementy dawnego wystroju, niemniej właśnie dzięki nim możemy dzisiaj zdać sobie sprawę z ówczesnego charakteru wnętrz przeciętnej mieszczańskiej kamienicy secesyjnej - informuje Agnieszka Dębska.

Na wejściu do klatki schodowej, na jej suficie, znajduje się sztukatorski plafon (płaski relief) z motywami kwiatów. Na końcówkach dłuższej przekątnej i bukietami kwiatów na końcówkach krótszej. W środku rozeta, a nad nią faliście rozchodzące się wiązki linii, fal, łodyg.

- Ponadto w sieni szczególną uwagę zwracają elementy dekoracyjne w kształcie masek. Reliefowe wizerunki o cechach ludzkich i zwierzęcych zostały utworzone z wijących się wstęg i stylizowanej roślinności. Kolorystyka została oparta na silnych kontrastach zieleni i czerwieni - informuje Dębska.

- Kierunek w sztuce, który zapanował na przełomie XIX i XX wieku, posiada bardzo wiele określeń: secesja, Art Nouveau, Jugendstil, Styl 1900. Dzisiaj często stosuje się je wymiennie, chociaż każde z nich dotyczy lokalnej odmiany tego stylu. Sztukę secesyjną, mimo określenia podstawowych teoretycznych założeń, trudno ująć w definicje i formułki. Albowiem w każdym kraju posiadała swój indywidualny wyraz, który w znacznej mierze powiązany był z regionalną tradycją architektoniczną, z upodobaniem konkretnych elementów stylistycznych i formalnych, a na dodatek zależał od poziomu wykształcenia poszczególnych twórców i poczucia estetyki odbiorców - zaznacza Agnieszka Dębska.

Sztukę secesyjną łączy pięć podstawowych cech: asymetria; linia krzywa z wyraźnym konturem; operowanie płaską plamą barwną (często z jasnymi pastelowymi kolorami); różnorodność stosowanych materiałów i ornamentyka sięgająca do świata przyrody, a niekiedy wręcz wzorowanie się na siłach natury.

Architektura secesji w swej istocie miała być awangardowa. Miała też, przynajmniej w zamierzeniach twórców, podobać się i zyskać społeczną akceptację. Dlatego też owo zrywanie z tradycyjną sztuką było często pozorne. - Zaskakująca bywa symbioza budynku neobarokowego z elementami ewidentnie secesyjnymi. Niewątpliwie jednak secesja sprzyjała dużej swobodzie twórczej i nie ograniczała artystów w ich fantazjach stylistycznych. Ponadto ważną rolę odegrał rozwój techniczny oraz pojawienie się nowych technologii i materiałów - informuje konserwator zabytków.

Jest jeszcze jedna ważna idea secesji: Gesamtkunstwerk, czyli jedność sztuk.

- Twórcy tego okresu wierzyli w konieczność odrodzenia jedności architektury, rzeźby, malarstwa i rzemiosła, stworzenia z nich harmonijnej przestrzeni. Architektura, będąc podwaliną tej jedności, zajęła uprzywilejowaną pozycję. Były to jednak postulaty czysto teoretyczne, w praktyce rzadko realizowane, zwłaszcza w architekturze prowincjonalnej - informuje Dębska. W Gorzowie zachowały się budynki, które częściowo ilustrują powyższą ideę. Najczęściej formy budynków są tradycyjne, z jedynie nałożonym nań secesyjnym detalem architektonicznym (np. kwiaty, liście, maski), przeplatającym się z motywami eklektycznymi.

W minionych latach Wspólnota Mieszkaniowa przeprowadziła liczne remonty kamienicy.

- Na szczęście elewacja frontowa nie została zniszczona przez bardzo modną obecnie termomodernizację. Ocalała także oryginalna stolarka drzwi wejściowych. Niestety większość okien została wymienione na nowe z tworzywa sztucznego, co bezpowrotnie zmieniło plastykę secesyjnej kamienicy - informuje Agnieszka Dębska. Kamienica pod względem kompozycyjnym posiada pewne wspólne cechy z budynkiem przy ul. gen. Jarosława Dąbrowskiego 34.

Artykuł przygotowano na podstawie materiałów opracowanych i udostępnionych przez Agnieszkę Dębską, Miejskiego Konserwatora Zabytków.

Przeczytaj też: Gorzowskie kamienice: Budynek dawnego Landsberskiego Towarzystwa Kredytowego [cz. 1, ZDJĘCIA]

Gorzowskie kamienice: Budynek dawnego Landsberskiego Towarzy...

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3